Το τατουάζ ονειροπαγίδα αποτυπώνει το κυκλικό σχέδιο με την πλέξη που θυμίζει ιστό αράχνης και τα φτερά που κρέμονται από αυτό, ενώ αρχικά δεν δημιουργήθηκε ως διακοσμητικό αντικείμενο, αλλά ως αντικείμενο προστασίας στον πολιτισμό των Οτζίμπουε (γνωστών και ως Ανισινάμπε). Σύμφωνα με την παράδοση, ο ιστός παγιδεύει τις βλαβερές επιρροές που αιωρούνται στον αέρα, όπως ο ιστός της αράχνης συγκρατεί ό,τι αγγίζει (πηγή: Ονειροπαγίδα – Wikipedia). Μέχρι να φτάσει αυτό το μοτίβο στη δυτική ποπ κουλτούρα, είχε απομακρυνθεί σημαντικά από το αρχικό του πλαίσιο. Γι’ αυτό, πριν σχεδιάσεις ένα τατουάζ, αξίζει να γνωρίζεις από πού προέρχεται, τι σήμαιναν τα επιμέρους στοιχεία του και πώς να επιλέξεις ένα σχέδιο χωρίς να παραβλέψεις την προέλευσή του. Θα δούμε επίσης ποια περιοχή —το αντιβράχιο, η πλάτη ή τα πλευρά— αποδίδει καλύτερα τη δομή του ιστού και των φτερών.
- Η προέλευση της ονειροπαγίδας συνδέεται συγκεκριμένα με την κοινότητα των Οτζίμπουε (Ανισινάμπε) και όχι με κάποια γενική παράδοση που μπορεί να αποδοθεί αδιακρίτως σε κάθε αυτόχθονα πολιτισμό.
- Το αρχικό αντικείμενο αποτελούνταν από έναν κρίκο από λυγισμένο κλαδί ιτιάς, με πλεγμένο ιστό, φτερά και χάντρες, και κρεμιόταν πάνω από μια κούνια ή ένα κρεβάτι, όχι σε ράφι ή τοίχο.
- Το σύμβολο έγινε ευρύτερα γνωστό από τη δεκαετία του 1960–70: πρώτα διαδόθηκε και σε άλλες αυτόχθονες κοινότητες και στη συνέχεια υιοθετήθηκε από τη μαζική κουλτούρα.
- Το μέγεθος και η θέση του σχεδίου (αντιβράχιο, πλάτη, πλευρά) δίνουν διαφορετικό αποτέλεσμα. Αξίζει να το σκεφτείς δοκιμάζοντας μια προσωρινή ή ημιμόνιμη εκδοχή, προτού πάρεις οποιαδήποτε οριστική απόφαση.
Από πού προέρχεται η ονειροπαγίδα και γιατί συνδέεται με τον πολιτισμό των Οτζίμπουε
Ακόμη και η ίδια η λέξη αποκαλύπτει την προέλευση του σχεδίου: η ονομασία της μορφής πίσω από τον αγγλικό όρο «dreamcatcher» είναι «asabikeshiinh» στη γλώσσα των Οτζίμπουε. Σημαίνει «αράχνη» και παραπέμπει άμεσα στη δομή του ιστού της (πηγή: Ονειροπαγίδα – Wikipedia). Αυτή η γλωσσική σύνδεση έχει σημασία, γιατί σήμερα το μοτίβο συχνά αποκαλείται γενικά «ινδιάνικο» ή «φυλετικό» διακοσμητικό στοιχείο, ενώ πρόκειται για παράδοση μιας συγκεκριμένης κοινότητας.
Ο θρύλος της Asibikaashi
Το 1929, η ανθρωπολόγος Frances Densmore κατέγραψε την παράδοση που συνδέει την ονειροπαγίδα με την Asibikaashi, τη Γυναίκα-Αράχνη, η οποία φροντίζει τα μέλη της κοινότητας, ιδιαίτερα τα παιδιά. Καθώς η κοινότητα εξαπλώθηκε σε όλο και μεγαλύτερη έκταση και η Asibikaashi δυσκολευόταν όλο και περισσότερο να φτάσει σε κάθε κούνια, σύμφωνα με την παράδοση οι μητέρες και οι γιαγιάδες άρχισαν να πλέκουν προστατευτικούς ιστούς, ώστε να συνεχίσουν το έργο της εκεί όπου εκείνη δεν μπορούσε πια να βρίσκεται αυτοπροσώπως (πηγή: Ονειροπαγίδα – Wikipedia). Η παράδοση των Οτζίμπουε επιβεβαιώνει από μόνη της ότι το αντικείμενο προοριζόταν αρχικά για την προστασία των παιδιών που κοιμούνταν και κατασκευαζόταν με ιστό πλεγμένο από τένοντες, σε κρίκο στρογγυλό ή σε σχήμα δακρύου (πηγή: Αυτόχθονες αμερικανικές ονειροπαγίδες – Native Languages of the Americas).
Από τι κατασκευαζόταν η αρχική ονειροπαγίδα
Τα παραδοσιακά αντικείμενα κατασκευάζονταν με ιστό πλεγμένο γύρω από κρίκο από λυγισμένο κλαδί ιτιάς, με ίνες τσουκνίδας, τένοντες ή άλλες φυτικές ίνες, και πάνω τους κρεμούσαν ιερά φτερά και χάντρες. Το έτοιμο αντικείμενο το κρεμούσαν πάνω από μια κούνια ή ένα κρεβάτι, με την πεποίθηση ότι ο ιστός παγιδεύει τις βλαβερές επιρροές που βρίσκονται στον αέρα, όπως ο ιστός της αράχνης συγκρατεί ό,τι αγγίζει (πηγή: Ονειροπαγίδα – Wikipedia). Αυτή η λειτουργία εξηγεί γιατί το κέντρο του σχεδίου είναι κυκλικό: δεν πρόκειται για αισθητική επιλογή, αλλά για αποτύπωση της φυσικής δομής του ιστού.
Τι συμβολίζουν τα νήματα, τα φτερά και οι χάντρες
Ο κρίκος, ο ιστός, τα φτερά και οι χάντρες εξυπηρετούσαν όλα την προστατευτική λειτουργία του αντικειμένου, αλλά η ακριβής σημασία τους διέφερε ανάλογα με το στοιχείο και την κοινότητα· δεν αποτελούσαν ένα ενιαίο σύστημα συμβόλων με την ίδια σημασία παντού. Σύμφωνα με την πιο διαδεδομένη σήμερα εξήγηση, ο ιστός φιλτράρει τα κακά όνειρα, ενώ τα καλά όνειρα κυλούν από τα φτερά προς εκείνον που κοιμάται. Αυτή είναι μια ευρέως διαδεδομένη σύγχρονη αφήγηση, αλλά η εθνογραφική πηγή στην οποία παραπέμπουν οι περισσότερες περιγραφές τεκμηριώνει κυρίως τον γενικό προστατευτικό ρόλο του ιστού και την ικανότητά του να συγκρατεί τις βλαβερές επιρροές, όχι κάποια ξεχωριστή λειτουργία φιλτραρίσματος των φτερών. Επομένως, αξίζει να την αντιμετωπίζεις ως γνωστή και δημοφιλή εξήγηση, όχι ως ακριβές εθνογραφικό γεγονός.
Αυτό που τεκμηριώνεται με βεβαιότητα είναι ότι η δομή του ιστού μιμείται εκείνη του ιστού της αράχνης και ότι τα φτερά και οι χάντρες που κρέμονταν από αυτόν ήταν διακοσμητικά αλλά και ιερά στοιχεία του αντικειμένου, όχι μεταγενέστερη διακόσμηση. Αν θέλεις να διαβάσεις γενικότερα για τον συμβολισμό των φτερών και των πτερύγων, ανεξάρτητα από την ονειροπαγίδα, θα βρεις περισσότερες λεπτομέρειες στο άρθρο για τη σημασία των μοτίβων με πτέρυγες και φτερά, καθώς αυτό το άρθρο εστιάζει σκόπιμα μόνο στην ονειροπαγίδα.
Πώς έγινε η ονειροπαγίδα ένα ευρύτερα γνωστό σύμβολο
Την εποχή του πανινδιάνικου κινήματος, τις δεκαετίες του 1960 και του 1970, και άλλες αυτόχθονες κοινότητες άρχισαν να χρησιμοποιούν παραλλαγές της ονειροπαγίδας, πλέον όχι αποκλειστικά ως αντικείμενο της παράδοσης των Οτζίμπουε, αλλά και ως σύμβολο ενότητας και κοινής ταυτότητας (πηγή: Ονειροπαγίδα – Wikipedia). Ο όρος «dream catcher» εμφανίστηκε στη συνέχεια, τη δεκαετία του 1970, στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, ενώ μέχρι τη δεκαετία του 1980 η ονειροπαγίδα ήταν ήδη ένα ευρέως γνωστό χειροποίητο αντικείμενο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 είχε γίνει ένα από τα πιο περιζήτητα προϊόντα αυτού του είδους που παράγονταν μαζικά, κάτι που σήμαινε επίσης ότι τα αντικείμενα που κυκλοφορούσαν στο εμπόριο απομακρύνονταν όλο και περισσότερο από τα αρχικά υλικά και τη μορφή.
Το τίμημα αυτής της εξέλιξης είναι ότι μεγάλο μέρος των ονειροπαγίδων που διατίθενται σήμερα είναι προϊόντα ομάδων της Νέας Εποχής ή μαζικών παραγωγών, δεν κατασκευάζονται από παραδοσιακά υλικά και μοιάζουν μόνο αμυδρά με την ιστορική μορφή. Αυτό εγείρει ζητήματα πολιτισμικής οικειοποίησης και υπερβολικής εμπορικής χρήσης (πηγή: Ονειροπαγίδα – Wikipedia). Όποιος αναζητά ένα αυθεντικό, φυσικό αντικείμενο, αξίζει να αγοράσει από δημιουργό αυτόχθονα Αμερικανό, Ινουίτ ή μέλος των Πρώτων Εθνών, αναγνωρισμένο από τη φυλή του (πηγή: Αυτόχθονες αμερικανικές ονειροπαγίδες – Native Languages of the Americas). Η ίδια αρχή ισχύει και όταν κάποιος επιλέγει σχέδιο για τατουάζ: αξίζει να γνωρίζει τη διαφορά ανάμεσα σε μια καρικατουρίστικη απεικόνιση αποκομμένη από το πλαίσιό της και σε ένα απλό σχέδιο που σέβεται τη μορφή.
Πώς να επιλέξεις με σεβασμό: τι να προσέξεις πριν διαλέξεις σχέδιο ονειροπαγίδας
Το σημαντικότερο βήμα είναι να γνωρίζεις και να αναγνωρίζεις την προέλευση του σχεδίου: δεν είναι ένα γενικό «ινδιάνικο» ή «φυλετικό» διακοσμητικό, αλλά παράδοση μιας συγκεκριμένης κοινότητας, την οποία αξίζει να αναφέρεις ονομαστικά και μέσα στο σωστό πλαίσιο. Αξίζει επίσης να αποφύγεις να συνδυάσεις τη μορφή της ονειροπαγίδας με ιερά ή τελετουργικά στοιχεία άλλων πολιτισμών σε μια ενιαία σύνθεση που προορίζεται να φαίνεται «εξωτική», γιατί αυτό ενισχύει ακριβώς εκείνη την ανάμειξη στοιχείων χωρίς πλαίσιο για την οποία οι μαζικά παραγόμενες εκδοχές δέχονται πολλές επικρίσεις.
Η ίδια σκέψη ισχύει για κάθε μοτίβο που προέρχεται από μια συγκεκριμένη θρησκευτική ή πολιτισμική παράδοση: στο άρθρο για την παρουσίαση των βουδιστικών συμβόλων με σεβασμό θα βρεις αντίστοιχα κριτήρια εφαρμοσμένα σε έναν άλλο πολιτισμικό χώρο. Και στις δύο περιπτώσεις, ο στόχος είναι ο ίδιος: να επιλέξεις και να φορέσεις το σχέδιο έτσι ώστε η αρχική του σημασία να παραμένει αναγνωρίσιμη και σεβαστή, αντί να χάνεται πίσω από ένα γενικό «πνευματικό» διακοσμητικό.
Πού ταιριάζει ένα τατουάζ ονειροπαγίδας: αντιβράχιο, πλάτη, πλευρά
Το αντιβράχιο είναι πρακτική επιλογή, επειδή ο κυκλικός ιστός και ένα ή δύο φτερά που κρέμονται από αυτόν παραμένουν ευδιάκριτα σε αυτή την επιφάνεια, ενώ η περιοχή είναι ορατή και την ημέρα, αν θέλεις να το δείχνεις. Αυτή η συμπαγής διάταξη πλησιάζει τις αναλογίες του αρχικού μικρού αντικειμένου: ο κρίκος στο κέντρο και από κάτω μια κοντή σειρά φτερών που κατευθύνονται προς τα κάτω.
Η πλάτη προσφέρει πολύ μεγαλύτερη επιφάνεια, οπότε χωρά πιο λεπτομερές σχέδιο ιστού και περισσότερα φτερά διαφορετικού μήκους που κρέμονται, χωρίς η σύνθεση να δείχνει φορτωμένη. Τα πλευρά, από την άλλη, προσφέρουν μια στενή, κάθετη διάταξη, που ταιριάζει με το σχήμα της σειράς των φτερών που κρέμονται προς τα κάτω, αν και το δέρμα εκεί είναι πιο ευαίσθητο, κάτι που αξίζει να λάβεις υπόψη στον σχεδιασμό.
Γιατί αξίζει να δοκιμάσεις πρώτα το μέγεθος και τη θέση
Ένα προσωρινό ή ημιμόνιμο τατουάζ χρησιμεύει κυρίως για να δεις το σχεδιαζόμενο μέγεθος και τη θέση πάνω στο δικό σου δέρμα, προτού πάρεις οποιαδήποτε οριστική απόφαση· δεν προορίζεται για να προβλέψει πόσο θα πονέσει ή πώς θα επουλωθεί ένα μόνιμο τατουάζ, ούτε πώς θα φαίνεται ύστερα από χρόνια. Αν δεν είσαι ακόμη σίγουρος για το ποιο σημείο του σώματος και ποιο μέγεθος σου ταιριάζει, θα βρεις περισσότερες παραμέτρους στο άρθρο για την επιλογή σχεδίου και θέσης για το πρώτο σου τατουάζ, ενώ ο οδηγός επιλογής μεγέθους σε βοηθά συγκεκριμένα να αποφασίσεις αν αξίζει να αναζητήσεις ένα μικρό, μεσαίο ή μεγαλύτερο σχέδιο για το συγκεκριμένο σημείο του σώματος.
Το τατουάζ ονειροπαγίδας είναι, λοιπόν, ταυτόχρονα ένα πολιτισμικό ζήτημα και μια πρακτική απόφαση: αξίζει να γνωρίζεις την προέλευσή του από τους Οτζίμπουε και τη μετέπειτα ευρεία διάδοση του συμβόλου και, στη συνέχεια, να επιλέξεις σχέδιο και θέση που σέβονται τη μορφή του. Αν θέλεις να εξερευνήσεις και άλλα μοτίβα με αντίστοιχα ουσιαστική σημασία, η ολοκληρωμένη συλλογή με τις σημασίες των τατουάζ είναι ένα καλό σημείο εκκίνησης, ενώ στη συλλογή προσωρινών τατουάζ με πνευματικά θέματα μπορείς να δεις και άλλα σχέδια με παρόμοια ατμόσφαιρα, προτού δοκιμάσεις το σχέδιο που επέλεξες πάνω στο δέρμα σου.
