Ανάμεσα στα τατουάζ που είναι εμπνευσμένα από τη σλαβική μυθολογία, οι δύο θεοί που τεκμηριώνονται ισχυρότερα από ιστορικές πηγές είναι ο Περούν και ο Βέλες, οι οποίοι αναφέρονται ονομαστικά σε συνθήκες του 10ου αιώνα που καταγράφηκαν στο Χρονικό των περασμένων χρόνων. Ο Λέσι και η Πολουντνίτσα είναι εξίσου δημοφιλή μοτίβα, αλλά ανήκουν σε διαφορετική κατηγορία — είναι πνεύματα λαϊκών παραδόσεων, που καταγράφηκαν μόλις τον 19ο και τον 20ό αιώνα, και όχι μορφές του επίσημου πανθέου. Πιο περίπλοκη είναι η περίπτωση των λεγόμενων σλαβικών ρούνων και του Κολοβράτ: και τα δύο μοτίβα πωλούνται σήμερα ως «παλαιοσλαβικά», παρόλο που το πρώτο δεν επιβεβαιώνεται από καμία πηγή, ενώ το δεύτερο έχει εντελώς διαφορετική και πολύ πιο πρόσφατη ιστορία απ’ ό,τι υποδηλώνει η εμφάνισή του. Αυτό το άρθρο ξεχωρίζει αυτές τις διαφορετικές ιστορικές στρώσεις, ώστε η επιλογή σχεδίου —και του σημείου όπου θα το δοκιμάσεις— να βασίζεται σε όσα γνωρίζουμε πραγματικά και όχι σε μια αισθητική που προσποιείται ότι είναι αρχαία.
- Ο Περούν (θεός του κεραυνού) και ο Βέλες (θεός των βοοειδών και του Κάτω Κόσμου) είναι οι μόνοι σλαβικοί θεοί που αναφέρονται ονομαστικά σε γραπτές πηγές του 10ου αιώνα.
- Ο Λέσι και η Πολουντνίτσα είναι λαϊκά πνεύματα που περιγράφονται μόλις σε λαογραφικές καταγραφές του 19ου και του 20ού αιώνα και δεν έχουν καθιερωμένο γραφικό σύμβολο, όπως ο Περούν.
- Οι «σλαβικές ρούνες» που πωλούνται στο διαδίκτυο δεν αποτελούν αρχαία γραφή — οι προχριστιανικοί Σλάβοι δεν είχαν δικό τους αλφάβητο, ενώ η πιο γνωστή πηγή αυτών των ρούνων, το Βιβλίο του Βέλες, θεωρείται πλαστογραφία του 20ού αιώνα.
- Το εξάφυλλο «σύμβολο του Περούν», που χαρασσόταν στα δοκάρια των σπιτιών ως προστασία από τους κεραυνούς, είναι διαφορετικό σύμβολο από τον Κολοβράτ, ο οποίος έχει νεότερη και πολύ πιο αμφιλεγόμενη ιστορία.
Τι γνωρίζουμε πραγματικά για τους σλαβικούς θεούς: Περούν και Βέλες
Πριν περάσουμε σε μοτίβα των οποίων η αυθεντικότητα συζητείται, αξίζει να ξεκαθαρίσουμε τι λένε πράγματι οι σωζόμενες πηγές για τους σλαβικούς θεούς, καθώς αυτές είναι εντυπωσιακά λίγες.
Περούν – θεός του κεραυνού, της βελανιδιάς και του όρκου
Ο Περούν ήταν σλαβικός θεός του ουρανού και του κεραυνού, συνδεδεμένος με τον πόλεμο, τη βελανιδιά και το τσεκούρι. Το όνομά του δεν εμφανίζεται σε κάποιον θρύλο, αλλά σε διπλωματικά έγγραφα: στις ειρηνευτικές συνθήκες του 907 και του 971, οι οποίες καταγράφηκαν στο Χρονικό των περασμένων χρόνων και στις οποίες οι Ρώσοι πρίγκιπες ορκίζονταν στον Περούν (πηγή: Περούν – Βικιπαίδεια). Πρόκειται για σπάνια περίπτωση, όπου μια σλαβική θεότητα μπορεί να συνδεθεί με συγκεκριμένη, χρονολογημένη γραπτή αναφορά και όχι μόνο με μια ανασύνθεση βασισμένη στη λαογραφία.
Βέλες – προστάτης των βοοειδών και του Κάτω Κόσμου
Στις ίδιες συνθήκες με τον Περούν αναφέρεται ο Βέλες, προστάτης των βοοειδών, του κάτω κόσμου και της μαγείας· σύμφωνα με την παράδοση, όσους αθετούσαν τον όρκο τους τους απειλούσε ο ίκτερος ως τιμωρία του (πηγή: Βέλες (θεός) – Βικιπαίδεια). Για χρόνια ήταν δημοφιλής η θεωρία ότι ο Περούν και ο Βέλες έδιναν μια μυθική μάχη, η οποία επαναλαμβανόταν σε πολλές δημοφιλείς μελέτες για τη σλαβική μυθολογία. Οι σύγχρονες έρευνες δεν επιβεβαιώνουν αυτή τη θεωρία: δεν υπάρχει καμία άμεση μαρτυρία για μια τέτοια σύγκρουση, ενώ και το φίδι που ταυτίζεται με τον Βέλες αποτελεί ανασύνθεση και όχι καταγεγραμμένη πηγή (πηγή: ό.π.).
Ο Λέσι και η Πολουντνίτσα: πνεύματα λαϊκών παραδόσεων, όχι θεοί
Αυτές οι δύο μορφές εμφανίζονται στις αναζητήσεις σχεδόν τόσο συχνά όσο ο Περούν, αλλά ανήκουν σε εντελώς διαφορετική κατηγορία. Αξίζει να γνωρίζεις αυτή τη διάκριση πριν επιλέξεις σύμβολο που να τις αναπαριστά.
Λέσι: φύλακας του δάσους, όχι μέλος του επίσημου πανθέου
Ο Λέσι είναι ένα πνεύμα του δάσους που αλλάζει μορφή και είναι γνωστός κυρίως από καταγραφές λαϊκών δοξασιών και παραμυθιών του 19ου και του 20ού αιώνα, όχι από αρχαία θρησκευτικά κείμενα. Μπορεί να πάρει τη μορφή γέρου, ζώου ή ακόμη και ανεμοστρόβιλου, γεγονός που δυσκολεύει την απόδοση ενός σταθερού γραφικού χαρακτηριστικού (πηγή: Λέσι – Βικιπαίδεια). Εφόσον, λοιπόν, μιλάμε για έναν ήρωα ιστοριών που μεταδίδονταν προφορικά και όχι για μια μορφή που αναφέρεται σε πολιτική συνθήκη, κάθε τατουάζ με τον Λέσι είναι εξ ορισμού καλλιτεχνική ερμηνεία και όχι αναπαράσταση ενός ιστορικού συμβόλου.
Πολουντνίτσα: προειδοποίηση για τη ζέστη, όχι κατάρα
Η Πολουντνίτσα, ο «δαίμονας του μεσημεριού», προσωποποιεί τον κίνδυνο της εργασίας στα χωράφια την πιο ζεστή ώρα της ημέρας. Εμφανίζεται με διαφορετικά ονόματα σε πολλές σλαβικές γλώσσες — Polednice στα τσεχικά, Poluznica στα σλοβακικά — γεγονός που δείχνει ότι πρόκειται για ένα κοινό προειδοποιητικό μοτίβο και όχι για έναν τοπικό θρύλο μιας μόνο περιοχής (πηγή: Πολουντνίτσα – Βικιπαίδεια). Όπως και ο Λέσι, η Πολουντνίτσα δεν έχει ένα καθιερωμένο γραφικό σύμβολο αντίστοιχο με το σύμβολο του Περούν, επομένως κάθε σχέδιο που την απεικονίζει εικονογραφεί μια ιστορία και δεν αναπαράγει κάποιο συγκεκριμένο, τεκμηριωμένο έμβλημα. Αν σε ενδιαφέρουν περισσότερο τα μυθικά πλάσματα και οι ήρωες της μυθολογίας παρά τα τοπικά λαϊκά πνεύματα, θα βρεις περισσότερα τέτοια μοτίβα στον οδηγό για τατουάζ με μοτίβα φαντασίας και μυθολογίας.
Σλαβικές ρούνες: δημοφιλείς στο διαδίκτυο, αλλά χωρίς ιστορική τεκμηρίωση
Αναζήτησε «σλαβικές ρούνες» και θα δεις δεκάδες αλφάβητα να παρουσιάζονται ως αρχαία γραφή των Σλάβων. Το πρόβλημα είναι ότι οι προχριστιανικοί Σλάβοι δεν άφησαν πίσω τους κανένα τεκμηριωμένο σύστημα γραφής. Τα πρώτα σλαβικά αλφάβητα, το γλαγολιτικό και αργότερα το κυριλλικό, δημιουργήθηκαν μόλις το 855 από τον Κύριλλο και τον Μεθόδιο, με σκοπό τη χριστιανική ιεραποστολή και όχι την καταγραφή των γηγενών δοξασιών (πηγή: Σλαβικός παγανισμός – Βικιπαίδεια).
Πώς προέκυψε το «Βιβλίο του Βέλες»
Η πηγή που αναφέρεται συχνότερα σχετικά με τις «σλαβικές ρούνες» είναι το Βιβλίο του Βέλες, ένα κείμενο που παρουσιάζεται ως αρχαίο χρονικό γραμμένο με άγνωστο αλφάβητο. Γλωσσολόγοι, μεταξύ των οποίων ο Αντρέι Ζαλιζνιάκ και ο Όλεγκ Τβορόγκοφ, το έχουν χαρακτηρίσει πλαστογραφία του 20ού αιώνα: η γραμματική και το λεξιλόγιο του κειμένου είναι εσωτερικά ασυνεπή και δεν αντιστοιχούν σε κανένα πραγματικό στάδιο εξέλιξης των σλαβικών γλωσσών (πηγή: Βιβλίο του Βέλες – Βικιπαίδεια). Παρά αυτό το πόρισμα, το βιβλίο λειτουργεί σήμερα ως ιερό κείμενο για ένα μέρος του σύγχρονου ιθαγενούς σλαβικού θρησκευτικού κινήματος, ενώ αξιοποιείται και από εθνικιστικά κινήματα ως δήθεν απόδειξη του μεγαλείου του αρχαίου σλαβικού πολιτισμού (πηγή: ό.π.).
Τι σημαίνει αυτό για την επιλογή σχεδίου
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα σχέδια σε ρουνικό στιλ είναι εξαρχής κακή επιλογή. Σημαίνει μόνο ότι αξίζει να γνωρίζεις γιατί τα επιλέγεις: για την ίδια την αισθητική τους ή για την υποτιθέμενη ιστορική αυθεντικότητά τους. Η Ρουνική Πυξίδα της συλλογής μας περιγράφεται από την ίδια ως εικονογράφηση εμπνευσμένη από τη σκανδιναβική μυθολογία και όχι από τη σλαβική, και αποτελεί ένα ειλικρινές παράδειγμα αυτής της διάκρισης.
Το σύμβολο του Περούν και ο Κολοβράτ: δύο παρόμοια σύμβολα, δύο διαφορετικά συμφραζόμενα
Το εξάφυλλο μοτίβο που είναι γνωστό στην εθνογραφία ως «σύμβολο του Περούν» ή σύμβολο του κεραυνού χαρασσόταν στα δοκάρια της οροφής αγροτικών σπιτιών σε ορισμένες περιοχές της Πολωνίας, της Σλοβακίας, της Ουκρανίας και της βόρειας Ρωσίας, ως λαϊκή προστασία από τους κεραυνούς. Το συγκεκριμένο σχήμα δεν είναι μορφή σβάστικας (πηγή: Εξάφυλλο – Βικιπαίδεια). Διαφορετική είναι η περίπτωση του Κολοβράτ, που χρησιμοποιείται στο σύγχρονο σλαβικό ιθαγενές θρησκευτικό κίνημα: πρόκειται για σύμβολο σε σχήμα ηλιακού τροχού με μορφή σβάστικας, τόσο κοντινό στην κλασική σβάστικα ώστε το εγκυκλοπαιδικό λήμμα που το περιγράφει να παραπέμπει απευθείας στο άρθρο για τη σβάστικα, όπου εξετάζεται και η νεότερη οικειοποίησή της από εθνικιστικά και ακροδεξιά κινήματα (πηγή: Κολοβράτ (σύμβολο) – Βικιπαίδεια). Ιστορικοί όπως ο Βίκτορ Σνιρέλμαν περιγράφουν το ίδιο το σλαβικό ιθαγενές θρησκευτικό κίνημα ως μια παράδοση που αναδημιουργήθηκε σε μεγάλο βαθμό τον 20ό αιώνα και όχι ως αδιάλειπτη συνέχεια αρχαίων δοξασιών (πηγή: Σλαβικός νεοπαγανισμός – Βικιπαίδεια). Για όποιον επιλέγει σχέδιο με βάση το γεωμετρικό του σχήμα, η διαφορά ανάμεσα στο εξάφυλλο και τον Κολοβράτ είναι, επομένως, κάτι περισσότερο από μια αισθητική λεπτομέρεια — περισσότερα για τη γεωμετρία τέτοιων μοτίβων θα βρεις στο άρθρο για τα γεωμετρικά τατουάζ.
Πώς να δοκιμάσεις ένα σχέδιο πριν αποφασίσεις να κάνεις μόνιμο τατουάζ
Ένα προσωρινό ή ημιμόνιμο τατουάζ σού επιτρέπει να αξιολογήσεις το μέγεθος, τη θέση και το πώς φαίνεται ένα συγκεκριμένο σύμβολο στο δέρμα σου, προτού αποφασίσεις να κάνεις κάτι μόνιμο. Δεν δείχνει, όμως, πόσο θα πονέσει, πόσο θα διαρκέσει η επούλωση ή πώς ακριβώς θα γεράσει ένα μόνιμο τατουάζ με το ίδιο μοτίβο — αυτά είναι εντελώς διαφορετικά ζητήματα, που κανένα προσωρινό σχέδιο δεν μπορεί να αναπαραστήσει.
Μεγάλη ή μικρή θέση
Μεγαλύτερες επιφάνειες, όπως το αντιβράχιο ή το στήθος, προσφέρουν στο σύμβολο του κεραυνού ή στο μοτίβο της αστραπής χώρο ώστε οι λεπτομέρειες να παραμένουν ευδιάκριτες τόσο από κοντά όσο και από μακριά. Μικρότερα σημεία, όπως ο καρπός ή ο αστράγαλος, ταιριάζουν καλύτερα σε πιο απλά, γραμμικά σχέδια, που δεν χρειάζεται να χωρέσουν πολλές λεπτομέρειες σε μικρή επιφάνεια. Αν θέλεις να δεις περισσότερα σχέδια σε παρόμοιο στιλ πριν αποφασίσεις για ένα συγκεκριμένο μοτίβο και σημείο, δες τη συλλογή Προσωρινά Τατουάζ Σύμβολα.
Έλεγξε σε τι βασίζεται πραγματικά το σχέδιο
Πριν επιλέξεις ένα συγκεκριμένο σχέδιο, αξίζει να ελέγξεις αν περιγράφεται ως αναπαράσταση ενός τεκμηριωμένου σλαβικού συμβόλου ή ως στιλ εμπνευσμένο από ρούνες ή από τη σκανδιναβική αισθητική, όπως στην περίπτωση της Ρουνικής Πυξίδας που αναφέρθηκε παραπάνω. Η ειλικρινής επισήμανση του τι έχει ως πρότυπο το σχέδιο προλαμβάνει την απογοήτευση αργότερα, αν η ιστορική αυθεντικότητα έχει πράγματι σημασία για σένα. Ο οδηγός μας για την επιλογή του πρώτου τατουάζ περιγράφει τους γενικούς κανόνες για την επιλογή μοτίβου και θέσης, ανεξάρτητα από το στιλ.
Ο σλαβικός συμβολισμός είναι ένας μόνο από τους τρόπους να αντλήσεις από την κληρονομιά για να επιλέξεις σχέδιο. Αν σε ενδιαφέρει περισσότερο η πολωνική ιστορία παρά η μυθολογία, αξίζει να διαβάσεις και το άρθρο για το μοτίβο των φτερών των Πολωνών ουσάρων ή το κείμενο για το πατριωτικό τατουάζ, όπου εξετάζουμε άλλα σύμβολα που συνδέονται με την πολωνική κληρονομιά. Όποια κατεύθυνση κι αν επιλέξεις, αξίζει να αντιμετωπίζεις τον Περούν, τον Βέλες, τον Λέσι και την Πολουντνίτσα με τον ίδιο σεβασμό που δείχνουμε σε κάθε ζωντανή πολιτιστική κληρονομιά: όχι ως διακόσμηση αποκομμένη από το πλαίσιό της, αλλά ως ιστορία που επιλέγεις συνειδητά να φέρεις μαζί σου.
