Όποιος αναζητά «τι λέει η Βίβλος για τα τατουάζ» καταλήγει σχεδόν πάντα στο Λευιτικό 19:28, το οποίο παρατίθεται ως σαφής απαγόρευση. Το εδάφιο πράγματι υπάρχει και πράγματι μιλά για σημάδια στο δέρμα, όμως το πλαίσιό του —ένας κώδικας καθαρότητας γραμμένος για τον αρχαίο εβραϊκό λαό, ενάντια σε ορισμένα ταφικά έθιμα των ειδωλολατρικών λαών της εποχής— και ο διαφορετικός τρόπος με τον οποίο το διάβασαν οι χριστιανοί ανά τους αιώνες κάνουν την απάντηση λιγότερο κατηγορηματική απ’ όσο φαίνεται αρχικά. Ένας Ρουμάνος ορθόδοξος ιερέας γράφει δημόσια κατά των τατουάζ, επικαλούμενος ακριβώς αυτό το εδάφιο, ενώ οι Κόπτες χριστιανοί προσκυνητές στην Ιερουσαλήμ φέρουν εδώ και αιώνες έναν σταυρό τατουάζ στον καρπό, ως συνειδητό σημάδι της πίστης τους. Δεν υπάρχει μία και μοναδική χριστιανική άποψη για το θέμα, και το παρακάτω κείμενο παραθέτει δίπλα δίπλα το εδάφιο, μια σύγχρονη ποιμαντική φωνή και μια πραγματική ιστορική παράδοση, ώστε να μπορέσεις να σταθμίσεις ο ίδιος το ερώτημα ή να το συζητήσεις με τον δικό σου ιερέα.
- Το Λευιτικό 19:28 απαγορεύει τα «κοψίματα... για τους νεκρούς» και το «να τυπώνετε σημάδια», όμως τα εβραϊκά χρησιμοποιούν δύο διαφορετικούς όρους —έναν για τις χαρακιές πένθους και έναν για το τατουάζ— και το εδάφιο αποτελεί μέρος ενός κώδικα τελετουργικής καθαρότητας, όχι μιας ηθικής εντολής που επαναλαμβάνεται ρητά στην Καινή Διαθήκη.
- Ο π. Marcel Stavara, από την Εκκλησία Icoanei στο Βουκουρέστι, δημοσίευσε στο basilica.ro δικό του κείμενο που αποθαρρύνει τα τατουάζ, επικαλούμενος το Λευιτικό και την Α΄ Κορινθίους 6:19-20· η θέση του αποτελεί προσωπική ποιμαντική άποψη και όχι συνοδική απόφαση της Ρουμανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
- Η κοπτική οικογένεια Razzouk κάνει τατουάζ σε χριστιανούς προσκυνητές στην Ιερουσαλήμ εδώ και γενιές, με έναν απλό σταυρό στον δεξιό καρπό —μια πρακτική καταγεγραμμένη ήδη από τον 17ο αιώνα, που αποδεικνύει ότι το τατουάζ δεν απορρίφθηκε πάντοτε στο πλαίσιο του χριστιανισμού.
Τι λέει στην πραγματικότητα το Λευιτικό 19:28
Στη μετάφραση King James, το εδάφιο λέει: «Δεν θα κάνετε τομές στη σάρκα σας για τους νεκρούς ούτε θα βάλετε σημάδια πάνω σας: εγώ είμαι ο Κύριος». Η μετάφραση NIV αποδίδει το δεύτερο μέρος πιο άμεσα: «ούτε θα βάλετε σημάδια τατουάζ πάνω σας», κάτι που εξηγεί γιατί το εδάφιο εμφανίζεται σχεδόν σε κάθε συζήτηση για τα τατουάζ και τη Βίβλο (πηγή: Λευιτικό 19:28, παράλληλες μεταφράσεις - BibleHub).
Το πρωτότυπο εβραϊκό κείμενο χρησιμοποιεί δύο ξεχωριστούς όρους εκεί όπου μια συνηθισμένη μετάφραση βάζει μία γενική λέξη: το seret, μια τομή ή ένα κόψιμο στο δέρμα, και το qa'aqa', ένα σημάδι ή ένα αποτύπωμα —ουσιαστικά ένα τατουάζ. Οι δύο λέξεις περιγράφουν δύο διαφορετικά έθιμα πένθους, τα οποία αναφέρονται μαζί στην ίδια φράση, όχι μία απαγόρευση που διατυπώνεται δύο φορές (πηγή: σημειώσεις για τους εβραϊκούς όρους, BibleHub).
Το εδάφιο αποτελεί μέρος του Λευιτικού 19, ενός κεφαλαίου αφιερωμένου σε έναν κώδικα αγιότητας για τον αρχαίο εβραϊκό λαό, ο οποίος απαγορεύει διάφορα ταφικά και λατρευτικά έθιμα που είχαν υιοθετηθεί από τους γειτονικούς λαούς, από ορισμένα τελετουργικά κουρέματα μέχρι τις χαρακιές για τους νεκρούς. Το άμεσο πλαίσιο, λοιπόν, αφορά τον διαχωρισμό από συγκεκριμένες ειδωλολατρικές πρακτικές εκείνης της εποχής και όχι μια αυτοτελή ηθική εντολή που επαναλαμβάνεται ρητά ως τέτοια στην Καινή Διαθήκη. Οι χριστιανοί διαβάζουν με διαφορετικούς τρόπους τη σχέση ανάμεσα στους κώδικες καθαρότητας της Παλαιάς Διαθήκης και τη σημερινή ζωή της πίστης: κάποιοι θεωρούν ότι ξεπεράστηκαν με την έλευση του Χριστού, ενώ άλλοι τους διατηρούν ως ηθικό σημείο αναφοράς με διαρκή αξία. Το άρθρο αυτό δεν επιλέγει ανάμεσα σε αυτές τις αναγνώσεις —σκοπός του είναι να βάλει δίπλα δίπλα το εδάφιο, μια σύγχρονη ποιμαντική φωνή και μια πραγματική ιστορική παράδοση, ώστε να σκεφτείς καθαρά το ερώτημα, όχι να λάβεις μια έτοιμη ετυμηγορία.
Η ποιμαντική άποψη ενός Ρουμάνου ορθόδοξου ιερέα
Ο π. Marcel Stavara, ιερέας στην Εκκλησία Icoanei στο Βουκουρέστι, δημοσίευσε στις 9 Ιουλίου 2025, στο basilica.ro —το πρακτορείο ειδήσεων του Πατριαρχείου Ρουμανίας— ένα άρθρο στο οποίο αποθαρρύνει τα τατουάζ. Στηρίζει τη θέση του στο Λευιτικό 19:28 και στην Α΄ Κορινθίους 6:19-20, όπου το σώμα αποκαλείται «ναός του Αγίου Πνεύματος», και προσθέτει ένα επιχείρημα σχετικά με την ειδωλολατρική προέλευση της πρακτικής του τατουάζ στην αρχαιότητα (πηγή: «Η επιδημία των τατουάζ», Basilica.ro).
Η πρακτική του σύσταση είναι όσοι σκέφτονται να κάνουν ένα νέο τατουάζ να εγκαταλείψουν την ιδέα, ενώ όσοι έχουν ήδη ένα να συζητήσουν το θέμα στην εξομολόγηση. Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι πρόκειται για κείμενο ενός μόνο ιερέα, δημοσιευμένο ως προσωπική ποιμαντική άποψη σε ιστότοπο εκκλησιαστικών ειδήσεων, και όχι για συνοδική απόφαση ή κανόνα της Ρουμανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας με γενική ισχύ. Το άρθρο του περιλαμβάνει επίσης ισχυρισμούς ιατρικής ή ψυχολογικής φύσης σχετικά με τα τατουάζ, τους οποίους παρουσιάζουμε εδώ μόνο ως προσωπική του άποψη —όχι ως ανεξάρτητα επαληθευμένα ιατρικά δεδομένα, καθώς δεν αποκτούν αυτόν τον χαρακτήρα απλώς και μόνο επειδή εμφανίζονται σε κείμενο που δημοσιεύεται σε εκκλησιαστικό ιστότοπο.
Μια χριστιανική παράδοση τατουάζ παλαιότερη από τη συζήτηση: ο σταυρός των προσκυνητών της Ιερουσαλήμ
Η κοπτική οικογένεια Razzouk κάνει τατουάζ σε χριστιανούς προσκυνητές που φτάνουν στην Ιερουσαλήμ εδώ και πολλές γενιές, ενώ η τέχνη τους ανάγεται στην Αίγυπτο του 14ου αιώνα· ένας Κόπτης ιερέας, ο Jersuis Razzouk, εγκαταστάθηκε στην Ιερουσαλήμ γύρω στο 1750 και συνέχισε εκεί την οικογενειακή παράδοση. Το κλασικό σχέδιο είναι ένας απλός σταυρός, τατουάζ στον δεξιό καρπό (πηγή: Razzouk Tattoo - Wikipedia).
Η πρακτική δεν είναι πρόσφατη. Ευρωπαίοι ταξιδιώτες του 17ου αιώνα, όπως ο Johann Lund και ο William Lithgow, κατέγραψαν ήδη τότε χριστιανούς προσκυνητές που έκαναν αναμνηστικά τατουάζ στο τέλος του ταξιδιού τους προς τους Αγίους Τόπους —απόδειξη ότι το έθιμο προηγείται κατά πολύ της σημερινής συζήτησης για τα τατουάζ και την πίστη (πηγή: Razzouk Tattoo - Wikipedia).
Αξίζει να θυμόμαστε ότι πρόκειται για μια συγκεκριμένη παράδοση του κοπτικού χριστιανισμού, όχι για πρακτική ή έγκριση της Ρουμανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Δεν δίνει οριστική απάντηση στο ερώτημα που τέθηκε στην αρχή του άρθρου, δείχνει όμως ξεκάθαρα ότι στο πλαίσιο του χριστιανισμού το τατουάζ δεν απορρίφθηκε πάντοτε: υπάρχει ένας ιστορικός κλάδος της χριστιανικής παράδοσης που το χρησιμοποιεί ακριβώς ως σημάδι πίστης που φέρεται με περηφάνια και μεταδίδεται από γενιά σε γενιά μέσα στην οικογένεια εδώ και αιώνες.
Γιατί τα επιχειρήματα σχετικά με «το σώμα που έχει σημασία» είναι παλαιότερα από τη συζήτηση για τα τατουάζ
Μετά τον προσηλυτισμό του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου στον χριστιανισμό, η ρωμαϊκή νομοθεσία απαγόρευσε συγκεκριμένα το σημάδεμα με πυρωμένο σίδερο στο πρόσωπο των καταδικασμένων, διατηρώντας τη δυνατότητα να σημαδεύονται με αυτόν τον τρόπο άλλα σημεία του σώματός τους. Η αιτιολόγηση ήταν ότι το ανθρώπινο πρόσωπο αντανακλά την εικόνα του Θεού (πηγή: Constantine the Great and Christianity - Wikipedia).
Το παράδειγμα δεν σχετίζεται άμεσα με τα σημερινά τατουάζ —μιλάμε για μια τιμωρία που επιβαλλόταν με νόμο σε καταδικασμένους και όχι για προσωπική επιλογή κάποιου—, δείχνει όμως ότι η ιδέα πως το σώμα, και ειδικότερα το πρόσωπο, φέρει μια ιδιαίτερη πνευματική σημασία έχει παλιές ρίζες στην πρώιμη χριστιανική σκέψη. Πρόκειται για μια γραμμή σκέψης που συναντά κανείς, μετασχηματισμένη, και στα σημερινά επιχειρήματα υπέρ ή κατά των τατουάζ, παρόλο που κανένα από αυτά δεν απορρέει άμεσα από τον νόμο του Κωνσταντίνου.
Τι κρατάμε, λοιπόν;
Τρία πραγματικά σημεία αναφοράς, όχι μία έτοιμη απάντηση: το εδάφιο από το Λευιτικό, διαβασμένο στο αρχικό του πλαίσιο ως μέρος ενός κώδικα καθαρότητας· ένας Ρουμάνος ορθόδοξος ιερέας που το επικαλείται δημόσια κατά των τατουάζ, μαζί με την Α΄ Κορινθίους 6:19-20· και μια κοπτική χριστιανική παράδοση αιώνων, που κάνει τατουάζ ακριβώς το σύμβολο το οποίο άλλοι θεωρούν απαγορευμένο. Αν τη δούμε συνολικά, η χριστιανική παράδοση δεν έχει μία σαφή και μοναδική απάντηση σε αυτό το ερώτημα, και αυτό το άρθρο δεν μπορεί να την επινοήσει αντί γι’ αυτήν.
Αν το ερώτημα σε απασχολεί προσωπικά, το καταλληλότερο βήμα είναι να το συζητήσεις με τον δικό σου ιερέα ή με την κοινότητα της πίστης σου, γιατί πρόκειται για μια ποιμαντική και προσωπική απόφαση που μόνο εσύ, μαζί τους, μπορείς να πάρεις.
Αν θέλεις απλώς να δεις πώς φαίνεται ένα σύμβολο πίστης πάνω στο δικό σου δέρμα πριν πάρεις οποιαδήποτε απόφαση για μόνιμο τατουάζ, δοκιμάζοντας πρώτα ένα προσωρινό σχέδιο πριν από τη μόνιμη εκδοχή μπορείς να δεις το μέγεθος, το σχήμα και τη θέση του στο δέρμα. Παραμένει αποκλειστικά μια οπτική δοκιμή: δεν απαντά στο θρησκευτικό ερώτημα που συζητήθηκε παραπάνω και δεν αντικαθιστά μια πραγματική συζήτηση με τον ιερέα σου.
Για όποιον ταυτίζεται με τον βιβλικό συμβολισμό, διατίθενται επίσης μερικά σχέδια με θέμα την πίστη ως προσωρινά τατουάζ:
Μπορείς να δεις περισσότερες επιλογές στη συλλογή προσωρινών τατουάζ με θέμα την πίστη ή, αν προτιμάς να ξεκινήσεις από το σύμβολο του σταυρού, στη συλλογή σχεδίων με σταυρούς και άλλα θρησκευτικά σύμβολα. Για τα γενικά βήματα επιλογής ενός πρώτου τατουάζ —σχέδιο, μέγεθος, σημείο στο σώμα—, ο οδηγός για το πρώτο σου τατουάζ πραγματεύεται το θέμα ξεχωριστά, έξω από τη θρησκευτική πλευρά που συζητείται εδώ. Το τι μπορεί και τι δεν μπορεί να σου δείξει συγκεκριμένα ένα προσωρινό τατουάζ για τη μόνιμη εκδοχή είναι, επίσης, ένα θέμα που εξηγείται αναλυτικά σε ξεχωριστό άρθρο, ενώ αν το ερώτημά σου αφορά περισσότερο την κοινωνική αντίληψη στη Ρουμανία παρά τη θρησκευτική πλευρά, η αποδοχή των τατουάζ και η αλλαγή από γενιά σε γενιά συζητούνται ξεχωριστά.
